Mecaz nedir?

Bir edebiyat deyimidir. Bir fikrin, başka bir fikir yardımıyla söylenmesine denir. Böylece anlatılmak istenen şey doğrudan doğruya söylenmemiş olur. Hayal gücüne dayalı edebiyat eserlerinde önemli bir anlatma vasıtasıdır. Hem şiirde hem de düzyazıda sıkça başvurulan mecaz, “dil içinde bir başka dil kurmak, dilin ifade imkanlarını sonsuz derecede genişletmek” sanatıdır.

Söze güzellik ve çekicilik kattığı gibi çağrışım zenginliği de sağlar. Ancak, bir mecazın sanat olarak kabul edilmesi için, dildeki hazır malzeme olmaktan ziyade bir yenilik taşıması; işleniş tarzı ve üslup marifetiyle sanat katına yükselmesi gerekir. “Lafzın ilk akla gelen veya karinesiz anlaşılan anlamı hakikat, karine ve akli çıkarım yoluyla anlaşılabilen anlamı ise mecazdır.

Hakikatin tekili, ikili, çoğulu, iştikak ve çekimi olur, mecazın olmaz.” (DL4,ayn.m.) Başlı başına bir edebi sanat olmaktan çok, mecaz, başka edebi sanatların ortaya çıkmasına yardım eder. Teşbih, istiare, mecaz-ı mürsel, kinaye, tacriz, teşhis ve intak sözün mecazi anlamından yola çıkılarak, ondan faydalanılarak yapılan sanatlardır. Türkçemiz, mecaz bakımından zengin bir dildir. Mecazın altı çeşidi vardır:

1. Teşbih,
2. İstiare,
3. Kinaye,
4. Telmih,
5. Tezat,
6. Mübalağa.

Teşbih: Benzetme demektir. «Buz gibi hava,» derken, hava İle buz arasında soğukluk yönünden bir bağlantı kurmuş oluruz. Teşbihin iki asıl elemanı benzetilen şey ile kendisine bir şey benzetilendir. Yukarıdaki misalde «hava» benzetilen şey, «buz» da kendisine bir şey benzetilendir.

İstiare: Bir teşbihin iki asıl elemanından biri söylenmezse, bu benzetmeye istiare denir. Yüzen birini göstererek, «Şu balığa bak,» denirse, bu istiare olur. İki asıl unsurdan kendisine bir şey benzetilen «balık» söylenmiş, fakat benzetilen şey «insan» dan bahsedilmemiştir

Kinaye: Bir olayı, ima yolu ile ifade etmektir. «Selam verdim, rüşvet değildir diye almadılar,» sözünde, bahsi geçen kimseler için rüşvetin selamdan bile önemli olduğu ima edilmektedir.

Telmih: Alıştırma demektir. Asıl maksadın dışında kalan olayları da hatırlatacak şekilde kelimeler kullanmaya telmih denir. Mesela «Ilık bir nefesle tabiat canlandı,» sözünde bahara telmih vardır. Baharın ılık havasıyla kırların yeşermesi ve çiçeklerin açması anlatılmaktadır.

Tezat: Birbirine zıt fikirleri bir arada söyleyerek anlamı kuvvetlendirmeye denir. «Amma da yaktı bu soğuk beni,» gibi.

Mübalağa: Bir fikri, bir olayı normalin dışında büyüterek İfade etmektir. «Günler bir asır kadar uzuyordu,» derken, gün, tabii ölçüsünün dışında gösterilmiş, böylece anlama kuvvet verilmiştir.

Sözlükte "mecaz" ne demek?

1. Bir sözcüğün, söz öbeğinin etkili, çarpıcı olmak amacıyla karşıladığı kavram dışında yepyeni bir kavramı karşılayacak biçimde kullanılması, değişmece.

Mecaz kelimesinin ingilizcesi

n. metaphor, figurative expression, simile, trope
Köken: Arapça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç